Hoşgeldiniz <3

Forum Android'e kayıt olarak yeni konular açabilecek, açılmış konulara cevap verebilecek ve 50K+ Kayıtlı kullanıcı ile etkileşim kurabileceksiniz.

Şimdi 1 Dakikada Kayıt Ol!

ŞIZOFRENI TEMEL

Katılım
18 Aralık 2017
Mesajlar
104
Beğeniler
114
#1
Şizofreniye ne yol açar ve sorumlusu biz miyiz?
Neden bazı insanlarda şizofreni geliştiği bilinmemektedir. Hastalık birlikte etki gösteren birden fazla faktöre bağlı olabilir. Modern teknoloji araştırıcıların beyin aktivitesini araştırmasını sağlamıştır. Araştırıcılar, şizofrenili insanların beyin görüntüleriyle şizofrenisi olmayanların görüntülerini karşılaştırdıklarında şizofrenili kişilerde beynin farklı kısımlarında hafif farklılıklar olduğunu buldular. Şizofreni belirtileri olan kişilerde beyindeki nörotransmitter adı verilen doğal kimyasal habercilerin dengesinin bozulduğu düşünülmektedir. Nörotransmitterler beyin hücrelerinin birbirleriyle haberleşmesini sağlar ve etkinliklerindeki bir değişiklik beynin çalışmasını etkileyebilir. Dopamin adı verilen bir nörotransmitterin şizofrenide rolü olduğu düşünülmektedir. Bu doğal kimyasalın yüksek düzeylerde bulunması hastalığın bazı belirtilerini açıklayabilir. Daha kısa bir süre önce, araştırmalar, serotonin adı verilen başka bir nörotransmitterin aktivitesinin şizofrenili insanlarda daha düşük olduğunu göstermiştir. Şizofrenisi olan bir kişiyi incelemenin bir yöntemi beyni hatalı çalışan bir telefon santralı gibi ele almaktır. Gelen çok sayıdaki mesaj karışır ve yanlış yönlere gönderilir.
Şizofreni
-» Bir beyin hastalığıdır.
-» Düşünce süreçlerini etkileyen tedavi edilebilir bir hastalıktır.
-» Kişinin genel zihinsel durumunu inceleyen ve davranışlarını gözlemleyen doktorlar tarafından teşhis edilir.
-» İnsanların düşündüğünden daha yaygındır.
-» Herhangi bir davranışa veya bir kişinin hatasına bağlı bir sonuç DEĞİLDİR.
-» Bölünmüş bir kişilik durumu DEĞİLDİR.
-»Kötü anne babalığın yol açtığı bir durum DEĞİLDİR.
-» Beslenmeyle ilgili bir sorun DEĞİLDİR.
Anne, baba ya da kardeşlerinden birinde şizofreni olan bir kişide şizofreni gelişme olasılığı yaklaşık 10’da birdir.
Şizofreninin doğasına ait diğer bir ipucu hastalığın bazen ailelerde sürekli bulunmasıdır. Ancak bugüne dek kimse bu hastalıktan sorumlu geni bulamamıştır. Şizofreni belirtilerinin gelişme olasılığı ya da eğiliminin kalıtım yoluyla aktarılabileceğine inanılmaktadır. Anne, baba ya da kardeşlerinden birinde şizofreni olan bir kişide şizofreni gelişme olasılığı yaklaşık 10’da birdir. Ancak amca, teyze ya da kuzen hastaysa, hastalığa yakalanma şansı genel nüfusta olduğundan yüksek değildir (100’de 1).
Sonuç olarak, şizofreni biyolojik bir temeli bulunan gerçek bir ı hastalıktır. Birçok doktor şizofreninin iki önemli risk faktörü ‘ olduğunu inanmaktadır: beyin kimyasının anormal işleyişi ve kalıtım. Bu risk faktörleri, stres gibi tetikleyici faktörlerin varlığında şizofreni belirtileri gelişme yatkınlığını arttırır. Aslında stresin kendisi şizofreniye sebep olmaz, fakat hastalığı tetikleyebilir veya belirtileri ağırlaştırabilir. Şizofrenili insanlar için evde ve işte sakin, esnek ve eleştirel olmayan bir atmosfer bu yüzden önemlidir. Çalışmalar destekleyici, yargılamayan ve eleştirel olmayan aile ve arkadaşların şizofrenili kişinin iyileşmesinde çok önemli bir rol oynadığını göstermiştir. Aksine, aile veya işteki gerilim veya çekişme şizofreni belirtileri için tetikleyici rol oynayabilir.
Ailelerin ne şizofreni ne de kişinin ne kadar iyileştiği konusunda bir suçları olmadığını unutulmamalıdır. Şizofreni deneyimi olan kişilerin ailelerinin çoğu suçluluk duyar. Ancak siz böyle hissetmemelisiniz, bu sizin hatanız değildir.
Daha da kötüleşir mi?
Halk arasındaki yaygın inanışın tam aksine, şiddetli şizofreni belirtilerinin ilk dönemini yaşayan kişilerin çoğu iyileşir ve bazıları (yaklaşık beşte biri) bir daha hastalanmaz. Ancak şizofreni olan çoğu kişide belirtiler tekrar ortaya çıkabilir. Ancak sadece küçük bir azınlık sürekli bakıma ihtiyaç duyar.
Şizofreni tedavi edilebilir bir hastalıktır. Şizofreni hastalarının %10-20’si tamamen düzelebilir. Hastaların %30’unda iyileşme dönemleriyle birlikte hastalık belirtileri de görülebilir. Kişinin bir psikoz atağını atlatma ve normale yakın bir yaşam sürme şansı sıklıkla yüksektir.
Sevdiğiniz bir insana şizofreni tanısı konmasını kabul etmek zor olabilir. Hastalık ve nasıl yardımcı olacağınız hakkında edinebileceğiniz kadar çok bilgi edinmek önemlidir. Hastalıktan etkilenen diğer ailelerle konuşmak, hastalığa karşı gerçekçi ve olumlu bir yaklaşım geliştirmenize yardımcı olabilir. Birçok hasta yakını düşünce ve endişelerini aynı deneyimleri yaşayan diğer insanlarla paylaşmanın kendilerine yardımcı olduğunu düşünmektedir. Olumlu kalarak ailede hastalıkla ilgilenen herkese yardımcı olabilirsiniz. Şizofreni ve belirtileriyle nasıl başa çıkılacağı konularındaki bilgilerin artmasıyla şizofrenili kişilerin genel durumu eski yıllara oranla çok daha iyi olmuştur.
Şizofrenili kişilerin genel durumu eski yıllara göre çok daha iyi olmuştur.
İlaç tedavisi hakkında neler bilmem gerekiyor?
Son yıllarda şizofreni anlayışımızda büyük gelişmeler olmuştur. Bu da şizofreni belirtilerini tedavi eden ilaçların geliştirilmesini sağlamıştır. İlaçlar psikolojik destek ve aile terapisi gibi diğer tedavi yöntemleriyle birlikte, bir kişinin iyileşmesi ve alevlenmelerin önlenmesinde önemli bir rol oynar. Çoğu kişide (yaklaşık %90) ilaç tedavisi şizofreni belirtilerini azaltılmasına yardımcı olur. Kullanılan ilaçlar antipsikotikler olarak adlandırılmaktadır. Birçok farklı antipsikotik bulunmaktadır. Beyinde hücrelerin birbirleriyle haberleşmesini sağlayan doğal kimyasal maddeler olan nörotransmitterler üzerinden etki ederler. Şizofrenide kullanılan ilaçlar bağımlılık yapmaz. İlaçlar şizofreni belirtilerini tedavi etmek ve tekrar oluşmasını (alevlenme) engellemek üzere kullanılır. Şizofreni tam olarak ortadan kalkmaz, bu nedenle ilaç tedavisi kesildiğinde belirtiler genellikle tekrar başlar. İlaç tedavisi durdurulan şizofrenili her 10 kişiden 8’inde hastalık 2 yıl içinde alevlenme yaşar. Bu oran, ilaçlarını düzenli olarak almaya devam eden 10 kişiden 2’sinde alevlenme görülmesiyle karşılaştırıldığında etkileyicidir.
İlaçlar farklı şekillerdedir: Ağız yoluyla kullanılan tabletler, günlük olarak alınan şuruplar, üç dört haftada bir yapılan enjeksiyonlar (bazıları daha sık aralıklarla yapılır). Alevlenme (belirtiler tekrar ortaya çıkar ya da kötüleşir) riski nedeniyle genellikle ilaçları yıllar boyunca, belki de sürekli olarak kullanmak gerekir.
Özellikle kendilerini iyi hissettiklerinde bazen insanlar ilaçları almaları gerekmediğini düşünebilirler. Ancak şizofrenili bir kişinin ilaçlarım bırakmaması önem taşır. İlaç tedavisi bırakılırsa belirtiler hızla tekrar ortaya çıkabilir. Yakınınıza doktor ya da psikiyatristin önerdiği ilaçları alması veya psikolojik destek gibi diğer tedavi yöntemlerine katılması konusunda yüreklendirerek yardımcı olabilirsiniz. Akraba ya da arkadaşınız ilaçla ilgili bir konuda endişe duyuyorsa ya da ilaç tedavisini bırakmayı düşünüyorsa doktoruna gidip onunla görüşmelidir.
Tedavi kesilirse belirtiler tekrar başlayabilir. Arkadaşınız ya da akrabanıza ilacını kullanması yönünde yüreklendirerek yardımcı olabilirsiniz.
İlacın yan etkileri olur mu?
Bütün ilaçlar gibi, şizofreni belirtilerini tedavi etmek için kullanılan ilaçlar da bazı insanlarda yan etkilere sebep olabilir. Bir kişi farklı tipteki ilaçlara farklı şekillerde tepki gösterebilir. Bu nedenle doktorun bir kişiye uyacak doğru tedavi tipini ve doğru dozu bulması biraz zaman alabilir. Tedavinin amacı kişinin yaşam kalitesini arttırmaktır. Bu genellikle belirtilerin kontrolü ve yan etkiler arasında kişiye en fazla uyacak dengenin kurulması anlamına gelir.
Antipsikotik ilaçların yol açabileceği yan etkiler üç gruba ayrılabilir.
Hareket bozuklukları:
-» Kaslarda gerginlik
-» Sallanma, huzursuzluk
-» Anormal istem dışı hareketler (örneğin, bacak ve kolların, dilin, ağzın ve gözlerin hareketi)
Fiziksel yan etkiler:
-»Ağız kuruması
-» Bulanık görme
-» Cilt tahrişi, kaşıntı veya güneş ışığına karşı hassasiyet
Hayat tarzını ve kalitesini etkileyen yan etkiler:
-» Baş dönmesi -» Kilo artışı
-» Uykulu olma ve uyuşukluk
-» Motivasyon kaybı ve kendini yorgun, içe dönmüş hissetmek
-» Cinsel problemler, adet düzensizliği
-» Dikkat bozukluğu ve bellek problemleri
Yan etkiler genellikle tedaviye başladıktan sonra kötüleşir ve bir iki hafta sonra iyileşme eğilimi gösterir. En sık rastlanan yan etkiler kaslarla ilişkilidir -seyirme ve sertleşme gibi – ve huzursuzluk olabilir. Kişiler, tedaviye başladıktan kısa bir süre sonra nadiren gözlerinin tek bir yöne takılı kaldığını belirtirler (okülojirik kriz). Bu genellikle kısa sürer ve ilacın dozunun ayarlanmasıyla ortadan kaldırılabilir. Ağız kuruluğu ve baş dönmesi bazı tedavilerde sık rastlanan diğer yan etkilerdendir. Bazı yan etkiler tolere edilebilir, ancak diğerleri sorun yaratabilir.
Hekim yan etkileri azaltmak için verilen ilacın miktarını değiştirmeye ya da başka bir ilaca geçmeye karar verebilir. Bazı durumlarda yan etkileri en aza indirmek için tedaviye başka bir ilaç eklenebilir. Örneğin, titreme, kas sertleşmesi ve hareket yavaşlaması oluşan bir kişiye bu yan etkileri tedavi etmek amacıyla antikolinerjik bir ilaç verilebilir.
Tedavinin en ciddi yan etkilerinden biri tardif diskinezi adı verilen durumdur. Bu durum, diğer tipte ilaçları kullanan 5 kişinin birine dek çıkan bir oranını etkiler. Uzun yıllardır antipsikotik ilaç kullanan insanlarda oluşma olasılığı daha yüksektir, ancak her zaman oluşabilir. Tardif diskinezi ağız, dudak, dil ve bazen vücudun diğer bölgelerini etkileyen, kontrol edilemeyen hareketlerle karakterizedir.
Olguların çoğunda belirtiler hafiftir ve ilacın doz ya da tipinin değiştirilmesiyle geçebilir. Nadir olarak, tardif diskinezi şiddetli ve sakat bırakıcı olabilir. Bu nedenle hareket sorunlarını takip etmek ve oluşursa doktora haber vermek önem taşır.
Fiziksel etkiler bazen başka ilaçların alınmasıyla ya da ilacın doz ya da tipinin değiştirilmesiyle ortadan kalkabilir. Tüm antipsikotikler bu yan etkilere yol açmaz, ilaç tedavisi ya da yaşam tarzı değişiklikleri bunların bazılarının aşılmasına yardımcı olabilir. Örneğin, kilo artışı daha sağlıklı bir beslenme ve düzenli egzersizle giderilebilir.
Şizofreni nedeniyle ilaç alan kişilerin belirtileri değiştiğinde bunu doktorla konuşmaları önem taşır.
Güneşte oturmaktan kaçınma (güneş ışığı duyarlılığı nedeniyle), daha fazla meyve ve sebze yeme (kabızlık için) ve tatlı bir şey emme (ağız kuruması için) yararlı olabilir. Akraba ya da arkadaşınızda bir yan etki gelişirse ya da belirtilerinde bir değişiklik olursa doktoruyla konuşması önem taşır. Konuşmadan ilaç kullanan kadınlar, doktorlarına uyguladıkları doğum kontrol yönteminin almakta oldukları ilaçlarla etkileşip etkileşmediğini sormalıdır. Ayrıca bir aile kurmak istiyorlarsa tavsiyeye ihtiyaçları olabilir çünkü hamile kalmadan önce ilaçlarını değiştirmeleri gerekebilir.
Başka ne gibi tedaviler var?
Şizofrenili insanların çoğu belirtilerini azaltmak amacıyla, sıklıkla yıllar boyu olmak üzere ilaç kullanmak zorundadırlar. Ancak bir insana yaşam kalitesini yükseltmede yardımcı olacak başka şeyler de vardır. Bunların bazılarını kendi kendine yardım teknikleri oluşturur; diğerleri ise psikolojik ya da sosyal girişimlerdir. Psikolojik eğitim ilaca yanıt vermeyen az sayıdaki insan için özellikle önem taşır.
Hastalığı anlayan profesyonellerce gerçekleştirilen aile terapisi birçok insana çok yararlı olur. Akrabaların şizofreniyi ve belirtilerin doğasını anlamalarını amaçlar. Diğer psikolojik girişimler arasında bilişsel-davranışçı terapi ve sosyal beceri eğitimi yer alır. Bunlar şizofreni hastasına belirtileriyle başa çıkma ve sosyal etkileşimlerini geliştirme konusunda yardımcı olabilirler. Bilişsel davranış terapisi kişi ve ailesine stres etkenlerinden kaçınma ya da en aza indirme ve hastalık belirtileriyle daha iyi yaşayabilme konusunda yardımcı olabilir. Bire bir temelinde gerçekleştirilen (bireysel psikoterapi) özel teknikler insanlara gerilimi azaltma ve konsantrasyonu arttırmanın yanı sıra ‘seslerle’ ya da hezeyanlarla başa çıkmalarında yardımcı olabilir.
Zor durumlarla nasıl başa çıkarım?
Şizofrenisi olan bir kişiyle yaşamak zorlayıcı bir durum olabilir. Belirtiler size tuhaf gelen şekillerde davranmalarına yol açabilir. Bütün gün yatakta yatmak isteyebilirler ya da kendilerine ve diğer insanlara karşı ilgisiz olabilirler.
Şizofreni hastaları genellikle eleştiri ve diğer şekillerde duygu ifadelerine (örn., düşmanlık ve aşırı koruma) çok duyarlıdırlar. Akraba ya da arkadaşınıza zor durumlara girmekten kaçınarak yardımcı olabilirsiniz. Sakin, arkadaşça ve cesaretlendirici bir ortam sevdiğiniz insanın daha iyi olmasına yardımcı olabilir.
Şizofreni hastalarının depresyona girme riski vardır. Hastalığın ciddi doğası nedeniyle geleceğe yönelik ümitleri ve beklentileri değişebilir. Hastalık nedeniyle kaybettikleri bir iş, kazanamadıkları vasıflar veya biten ilişkiler için yas tutabilirler.
Şizofrenili insanların yaklaşık %30’u depresyona girer. Depresyon belirtilerini takip etmeniz yararlı olur:
-» Kötü ve mutsuz görünmek
-» Gündelik etkinliklere katılmayı istememek
-» Uyku alışkanlığında değişiklik -» Beslenme alışkanlığında değişiklik
-» Kendine verdiği değeri kaybetmek
-» Kendini ihmal etmek ve temizliğine önem vermemek
-» Daha çok içki içmek.
Akraba ya da arkadaşınızın depresyona girdiğinden şüpheleniyorsanız, onu doktoru ya da başka bir sağlık görevlisini gör-

meşini sağlamanız önem taşır. Psikolojik destek veya anti-depresan tedavi sıklıkla yardımcı olur.
İş veya evdeki gerilim da strese yol açabilir. Araştırmalar aile ortamının şizofreni hastasında alevlenme riskine önemli katkısı olduğunu göstermiştir. Düşmanlık, eleştirellik ve duygusal olarak aşırı ilgilenme kaçınılması gereken önemli noktalar gibi görünmektedir. Bu konu bir başka bölümde ayrıntılı olarak tartışılmıştır (bkz. Pozitif sonuçlar-nasıl yardımcı olabilirsiniz ve Şizofreniyle başa çıkmak).
Bir kriz olursa kendinizi suçlamayın. Her şeyi öngöremezsiniz. Sorunla karşılaştığınız zaman mümkün olduğunca sakin şekilde başa çıkmaya çalışın.
Aileler şizofrenili kişilerin başarıyla iyileşmesi ve rehabilitasyonunda önemli bir role sahip olabilir.
Nasıl yardım edebilirim?
Aile ve arkadaşlar şizofrenili kişilerin iyileşmesi ve rehabilitasyonunda önemli bir role sahip olabilir. Bu, özellikle kişinin kendisini daha iyi hissetmeye başladığı hastalık durağan döneminde önem taşır. Burada yardımcı olabileceğiniz tüm yolları sıralamak olası değil, ancak doktorunuz size daha fazla bilgi verebilir, ayrıca zamanla kendiniz de başka yollar keşfedeceksiniz. Birincisi, şizofreniyle yaşamanın bir kısmı olan iniş çıkışları öngörmeye ve onlara uyum sağlamaya çalışın.
Şizofrenili insanların aileleriyle yapılan araştırmalar sakin, ‘huzurlu bir ortamın hasta kişinin iyileşmesi ve iyi kalmasında’ majör bir faktör olabildiğini göstermiştir. Ancak bu kötü bir aile ortamının şizofreniye neden olduğu anlamına gelmez.
Bazen şizofreni hastaları bazı şeyleri kendileri yapma konusunda sorumluluk almayı güç bulurlar.
Şizofrenili kişinin güvenini tekrar kazanması ve bağımsız bir yaşam sürmesi için cesaretlendirilmesi önemlidir.
Aile ve arkadaşlar sevdikleri insana destek vererek ve becerilerini tekrar kazanması için onu cesaretlendirerek yardımcı olabilirler. Olumsuz ve eleştirel olmak yerine, olumlu olmaya ve akraba ya da arkadaşınızın çabalarını desteklemeye çalışın. Olayları adım, adım ele almak önem taşır – ufak ve basamaklı gelişmeleri desteklemek en iyisidir.
Bazı aileler için bu ayrı yaşamak anlamına gelir. Bir erişkini evinden ayrı yaşama konusunda cesaretlendirmek reddetmek değil, sevgi dolu pozitif bir davranıştır. Şizofrenili bir kişi için bu bağımsızlığa atılan ilk adım olabilir. Bazen kişinin kiranın, faturaların, vb. ödenmesi gibi ekonomik konularda ve evin temiz tutulması gibi genel ev işlerinde yardıma gereksinimi olabilir.
Aynı zamanda alevlenme belirtilerini de takip edin. Alevlenmeler aniden oluşabilir, ancak genellikle uyarıcı belirtileri bulunur:
-» Normal faaliyetlerden kaçınma
-» Karışık veya dağınık konuşma
-» Kişisel bakımını ihmal etme
Alevlenmenin en sık görülen iki nedeni stres ve ilaçların kesilmesidir, ancak bazen alevlenmeler belirgin bir neden olmaksızın birdenbire oluşabilir. Bu durumda şizofrenili bir kişiye yardımcı olmanın en önemli yollarından biri ilaçlarını hekiminin önerdiği gibi alması, psikolojik eğitim desteğinin avantajlarından faydalanması ve doktoruyla olan takip randevularına uyması konularında cesaretlendirmektir. Ayrıca:
-> Olumlu ve destekleyici olun
-> Destek ve bakımı sevgiyle sağlayın
-> Arkadaşınıza ya da akrabanıza gerçekçi amaçlar belirlemesinde yardımcı olun
-> Alevlenme belirtilerine dikkat edin.
Nasıl daha fazla bilgi edinebilirim?
Şizofreni ve tedavisi konusunda mümkün olduğunca fazla bilgi edinmeniz yardımcı olacaktır. Ne yazık ki şizofreni konusunda yanlış algılama ve fikirleri bulunan çok fazla insan vardır; bu da bu hastalığa ait damgalamanın ağır olmasına neden olmuştur. Şizofreni ve tedavileri konusunda giderek daha fazla bilgimiz oldukça bu durum değişecektir. Bilgi, öneri ve destek şizofreni gibi ciddi bir hastalıkla daha kolay ilgilenilmesini sağlayabilir. Doktorunuz ve tedavi ekibindeki diğer kişilerle konuşarak hastalık ve tedavisi konusunda daha fazla bilgi edinebilmelisiniz. Yalnız olmadığınızı bilmeniz yardımcı olur. Kendinizi yalnız hissetmemelisiniz ya da birileriyle deneyimlerinizi paylaşabilmelisiniz. Hekiminiz ulusal ya da yerel şizofreni destek gruplarının iletişim adreslerini size vermeli ya da hastalıktan etkilenen başka ailelerle temasa geçmenizi sağlamalıdır.
Pek çok aile yerel bir destek grubuna katılmanın yarar sağladığını saptamıştır. Bunlar deneyimlerinizi başkalarıyla paylaşmanın yanı sıra pratik öneriler ve bilgi alınmasında da faydalı olabilir.
Gelecek nasıl olacak?
Şizofreni deneyimi olan kişileri gelecekte ne beklediğini öngörmek imkansızdır, ancak bugün gelecek konusunda daha umutlu olmak için daha fazla nedenimiz var. Şizofreni gittikçe daha iyi anlaşılmakta ve böylece toplum içinde tam bir hayat sürdürmeleri için daha çok insana yardım eden yeni ve daha etkili tedaviler geliştirilmektedir. Herkes düzelme ve belki iyileşme konusunda hem gerçekçi hem de iyimser beklentilere girebilir.
Şizofreni genellikle zekayı etkilemese de, konsantrasyonu etkileyebilir. Bu faktörler, konsantrasyon sorunları, sosyal damga ile birlikte şizofrenili insanlar için bulunan iş imkanlarını sınırlandırmaktadır. Yine de bu tip hastalığı olan insanlar için iş programları arttığından, durum düzelmektedir.
-» Hasta kişinin yanı sıra kendi gereksinimlerinizi de karşılıyor musunuz?
-» Şizofreni konusunda gerek duyduğunuz tüm bilgilere sahip misiniz? Doktorunuza sormak istediğiniz bir soru var mı? Bunları unutmadan not edin.
Aşağıdakiler şizofreni ile birlikte yaşamayı öğrenmeniz içim şart olan konulardır.
-» Teşhisi kabul etmek ve hayat tarzında gerekli olan değişiklikleri gerçekleştirmek için zaman.
-» Hastalığı iyice anlamak.
-» Benzer güç durumlarla karşı karşıya kalan diğer kişilerden destek görmek.
Kendiniz ve ailenin diğer üyeleri için vakit bulmaya çalışın. Arkadaşınıza ya da akrabanıza yardımcı olmanın en iyi yolu güçlü, sakin kalmak ve kendinizi gevşetmektir. Kendi ilgi alanlarınıza vakit ayırdığınız için suçluluk duymayın. Ne olursa olsun yalnız değilsiniz. Birçok aile benzer deneyimleri olan diğerleriyle konuşmanın yardımcı olduğunu saptamıştır. Yerel destek grubunuz ya da tedavi ekibi sizle aynı endişe ve sıkıntılara sahip birilerini bulabilir.
Beklentilerin ve Standartların yükseltilmesi
Şizofreni ya da bu durumun akraba ya da arkadaşınızın geleceğini nasıl etkileyeceği konusunda birçok sorunuz olabilir.
Bu kitapçık, şizofreni deneyimi olan insanlar ve onların yakınlarının yardımıyla hazırlanmıştır. Bu kitapçıkta verilen bilgilerin şizofreniyi ve bu hastalığı bulunan bir kişiye nasıl yardımcı olabileceğini daha iyi anlamanızı sağlayacağını umarız.
Ciddi bir hastalıkla yaşamayı öğrenmek cesaret ve sürekli çaba göstermeyi gerektirir. Şizofreni belirtileri olan hastaların kendi yaşamları konusunda nazikçe cesaretlendirilmesi ve bu konuda yoğun bir çaba gösterilmesi gerekir. Şizofreni belirtileri olan kişiler sıklıkla eleştiriye duyarlıdır ve özgüvenleri zedelenebileceği için en ufak bir iş için bile manevi açıdan desteklenmeleri ve övülmeleri gerekli olabilmektedir.
Şizofrenisi olan bazı hastalarda doktorların negatif belirtiler olarak adlandırdığı belirtiler oluşur. Negatif belirtiler eskiden hoşlanılan etkinliklere karşı genel enerji, motivasyon ve coşku kaybıyla başka insanlarla bir arada olmak istememeyi (sosyal çekilmeyi) içerir. Bu belirtiler ‘sesler’ gibi diğer belirtiler azaldıktan ya da kaybolduktan sonra bile devam edebilir.
Negatif belirtilerin hastalık belirtileri olduğu, tembellik ya da bencillikten kaynaklanmadığını unutmayalım.
Bazı şizofrenili insanlarda negatif belirtilerin bir sonucu olarak, hastalıklarına karşı pasif bir tavır gelişebilir. Kendi sağlıklarını düzeltme konusunda sorumluluk üstlenmeyi güç bulabilirler. Bu tavır aileleri ve arkadaşları için çok yıpratıcı olabilir. Hasta bir kişiye kendi fiziksel ve akıl sağlığında bir fark yaratabileceğini anlamasına yardımcı olmak bir dönüm noktası olabilir.
  1. Arkadaşınız ya da akrabanızın pasif tutumu ya da işbirliği içine girmemesi üzerine odaklanmamaya çalışın. Buna örnek olarak ev işlerine yardımcı olmamasını verebiliriz. Bu rahatsız edici olabilir ve anlamakta zorluk çekilebilir, ama bu tip davranış tembellik ya da bencillik değil, hastalığın sık rastlanan bir özelliğidir.
Sevdiğiniz kişinin yapmayı sevdiği şeyleri düşünmeye çalışın. Belki yakında yaşayan bir aile üyesini ziyaret etmek, spor yapmak ya da köpeği dışarıda yürümeye çıkarmaktan hoşlanabilir. Diğer işleri yapmazken bu etkinliklerden ne elde edebilir? Belki de akraba ya da arkadaşınız sevdiği aile üyesi, hatta evde baktığınız kedi-köpekle kendisini çok sakinleşmiş hissediyordur. Onları yapmaktan hoşlandığı ya da eskiden hoşuna giden etkinlikleri gerçekleştirmesi için nazik ve destekleyici bir şekilde teşvik edin. Ayrıca kişinin yeni ilgi alanları geliştirmeyi tercih edebileceğini bilin. Hasta olan kişi eşinizse belki birlikte yapabileceğiniz bir aktivite bulabilirsiniz. Sürekli olarak söylenmek aile içi gerilimi arttırabilir ve pek yararı olmaz – migren gibi diğer hastalıklarda olduğu gibi gerilim, şizofreni belirtilerini tetikleyebilir ya da kötüleştirebilir.
Herkes kendi hızında ilerler – yakınınızı daha hızlı olması için zorlamayın.
Bazı insanlar sevdiği bir aile üyesinin, hatta evde bakılan kedi-köpeğin yanında kendisini çok sakinleşmiş hissedebilir.
  1. Ufak adımlarla değişim olmasını teşvik etmeye çalışın. En küçük başarıyı bile ödüllendirin. Aşağıda bazı öneriler yer almaktadır:
-» Akraba ya da arkadaşınız dışarıya çıkmak istiyor, ancak gürültülü ortamlarda geriliyorsa, sessiz yerlere seyahat etmeyi planlayın.
-» Akraba ya da arkadaşınız dışarıya çıkmaya alışkın değilse, ufak basamaklarla ilerleyin. Yakındaki bir park ya da dükkanlara yürümekle başlayın, sonra arabayla bir yerlere ya da kafeteryalara gitmek gibi daha büyük adımlar atın.
-» Akraba ya da arkadaşınızı kendi bakımı konusunda sorumluluk almaya ne yaptığınızı açıklayarak teşvik edin. Ona temiz giysiler bırakacağınızı, ancak o gün neyi giyip, giymeyeceğine kendisinin karar vereceğini söyleyin. Kendi görünümü konusuna daha fazla ilgi gösteriyorsa, iltifat ve teşvik edin. Temiz ve tertipli görünme konusunda çaba gösteriyorsa ona ne kadar iyi göründüğünü söyleyin.
-» Akraba ya da arkadaşınız aile yemeklerine katılmaktan hoşlanmıyorsa, onu kendi gıdaları ve beslenmesinin sorumluluğunu almaya teşvik edin. Kendi rutinini geliştirmesine yardımcı olun. Akraba ya da arkadaşınız dışarı çıkmak ve yemek için alışveriş yapmak istiyorsa ama gözünü korkutuyorsa yakındaki dükkanlara beraber gitmeyi teklif edin.
-» Ev işleri ya da dışarı çıkmak gibi paylaşılabilecek etkinlikleri düşünün. Büyük işlere küçük adımlarla ilerleyin. Günlük aktivite merkezine gitmek istiyor, ancak oraya gitmeyi zor buluyorsa gidişi basamaklandırın. Gidilebilecek en uygun zamanı ve çıkabilecek sorunları düşünün. Başlangıçta akraba ya da arkadaşınızla bir deneme yolculuğu gerçekleştirin ve ilk ziyarette ona I eşlik edin. Ona hazır olduğunu hissettikçe daha fazla bağımsızlık tanıyın.
-» Uzun zamanlı bir plan yaparak işe ya da okula dönmesine yardımcı olun. Kişi gönüllü bir işe başlayabilir ya da yerel bir okula devam edebilir.
Bunların üstesinden kolayca gelebilirse yarım zamanlı bir iş ya da ileri eğitim gibi daha büyük işlere girişebilir.
-» Bazı şizofrenili insanların gürültü ve aşırı uyarıya çok duyarlı olabileceğini bilin.
Ancak, akraba ya da arkadaşınız konuşmak istemese bile ona eşlik etmenizi takdir edebilir. İskambil oynamayı ya da birlikte bir kitap okumayı düşünün.
Sosyal aktiviteleri desteklemek önem taşısa da herkesin kendisine zaman ayırmaya ihtiyacı vardır.
Şizofrenili insanlara zaman ve kendisine ayrılan bir alan sağlayın.
Akraba ya da arkadaşınıza bir şeyler yapması için çok baskı yapmayın.
Şizofrenili insanlar gerilime çok duyarlıdır ve stres belirtileri tetikleye-bilir ya da kötüleştirebilir.
Aşırı koruyucu olmak da yarar sağlamaz,
Çünkü birisi için her şeyi yapmak bağımsızlığını kaybetmesine yol açar.
Yaşamınızın akraba ya da arkadaşınızın gereksinimleriyle yönetilmesine izin vermeyin.
Kendi ilgi alanlarınız, arkadaşlarınız ve kişisel gereksinimleriniz için kendinize zaman ayırdığınızdan emin olun.
Yardım etme yolları -Kısır döngünün kırılması
Şizofrenili insanlar bir kısır döngü içinde takılıp kalabilirler. Uyku alışkanlığındaki değişiklikler, gün boyunca uyuma ve ailenin diğer üyelerini gece uyanık tutma gibi toplumsallıkla bağdaşmayan davranışlara yol açabilir. Kişi iş ya da eğitimine ara vermeyi düşünüyorsa sabah erkenden kalkma zorunluluğu hissetmesi için pek bir nedeni kalmadığını düşünebilir. Giderek daha eylemsiz hale gelebilir. Psikotik bir dönemin farklı dönemlerini anlamanız hasta kişiyle ilişkilerinize yardımcı olabilir. Şizofreni belirtilerinin akut dönemi ve bunu izleyen nekahet evresi esnasında en iyi yardımı hastanızın dinlenebileceği ve gerek duyduğu alanın bulunduğu sakin, huzurlu bir ortam sağlayarak yapabilirsiniz.
Eylemsizlik, kırılması güç bir alışkanlık haline gelebilir.
Dinlenme dönemi kişinin şizofreni belirtilerinin şiddetli olduğu akut dönemden iyileşmesinden sonra son derece önemli olabilir. Bununla birlikte, eylemsizlik çok uzun sürerse kırılması güç bir alışkanlık haline gelebilir. Bu dönem, şizofrenili kişilerin hastalıktan önceki becerilerini geri kazanmak ya da yeni beceriler edinmek için daha aktif olmaları konusunda en fazla teşvik edilmeleri gereken dönemdir.
Hastalanan kişinin günlük etkinliklerine dönmelerine yardımcı olunması son derece önemlidir. Bu, onun günlük aktivitelere tekrar dönmesini sağlar.
-» Akraba ya da arkadaşınızı her gün aynı saatte kalkmaya teşvik edin. En uygun saat herkesin kalktığı sabah saatleridir. Günlük basit aktiviteleri ya da hedefleri önceden planlamaya yardımcı olabilir. Siz, kardeş ya da çocuklar okula işe gitmeden kahvaltı saatinde birlikte olmak gibi basit bir hedef belirlemek bile yardımcı olabilir.
-» Düzenli yemek saatleri ve alışkanlıkları teşvik edin.
-» Akraba ya da arkadaşınıza kahvaltı gibi ilaçlarını alacağı zamanı belirleme konusunda yardımcı olun. O konuda anlaşabilirseniz ilacı alıp almadığını kontrol edebileceği ya da hatırlayacağı bir gereç verin. Bazen görülebilecek bir yere bırakılan bir not faydalı olur.
Gün içinde yapılacak özel işler yönlendirici ve amaç edindirici olmaktadır. Bu aktiviteler kişiye özel olabilmekle birlikte, şu şekilde de sıralanabilir:
-» Ücretli iş – yeni ya da önceden var olan -» Gönüllü bir işte çalışmak -» Okula gitmek
-» Günlük tedavi merkezine gitmek -» Ev işleri yapmak -» Sosyal etkinliklere katılmak -» Hasta derneğine devam etmek
Akraba ya da arkadaşınız için uygun olabilecek öneriler konusunda tedavi ekibine danışın. Hasta kişiye ne yapmak istediğini sorun. Onun istek ve gereksinimlerine saygı duyun. Akrabanıza hazır olmadığı konularda baskı yapmak yarar sağlamaz ve çatışma ya da gerilim yaratabilir. Eleştirel davranmak yerine olumlu ve destekleyici olmaya çalışın.
Arkadaşınıza ya da akrabanıza dilediği gibi değerlendireceği serbest zaman ve alan sağlamak da önemlidir. Aşırı ilgili ya da aşırı koruyucu olmak, uzun süreçte yarar sağlamayacağı gibi, bireyin bağımsızlık kazanmasını da önleyecektir.
Son olarak, aile yaşamı, hasta olan kişinin durumuna göre düzenlenmemelidir. Kendi gereksinimlerinizi göz ardı etmediğinizden emin olun.

Bu linki görmek için izniniz yok Giriş yap veya üye ol.
 

Benzer konular


Üst